Endokrynologia

Zespół pustego siodła

lek. Łukasz Żukowski1
prof. dr hab. n. med. Maria Górska1
prof. dr hab. n. med. Janusz Myśliwiec2

1Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny, Białystok

2Zakład Medycyny Nuklearnej, Uniwersytet Medyczny, Białystok

Adres do korespondencji: lek. Łukasz Żukowski, Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego, Białystok, e-mail: lukzuk85@wp.pl

Zespół pustego siodła powstaje przez wpuklenie się przestrzeni podpajęczynówkowej w obręb siodła tureckiego. W większości przypadków ma przebieg bezobjawowy lub niespecyficzny i jest rozpoznawany przypadkowo w badaniach MR i TK.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • rozpoznać objawy mogące sugerować zespół pustego siodła
  • wdrożyć diagnostykę w kierunku potwierdzenia lub wykluczenia zespołu pustego siodła
  • wdrożyć podstawowe leczenie zespołu pustego siodła
  • rozpoznać przypadki zespołu pustego siodła wymagające pilnej konsultacji u innych specjalistów

Wprowadzenie

Po raz pierwszy terminu „puste siodło” użył w 1951 r. Busch. Zespół ten odnotowano tylko w dwóch artykułach do 1968 r.1 Rozpowszechnienie tomografii komputerowej (TK) i rezonansu magnetycznego (MR) spowodowało częstsze rozpoznawanie zespołu pustego siodła (ZPS). W badaniach autopsyjnych odsetek tego schorzenia jest znaczny – sięga od 5% do 23%.2,3 Jest to najczęstsza przyczyna powiększenia siodła tureckiego. ZPS powstaje przez wpuklenie się przestrzeni podpajęczynówkowej w obręb siodła tureckiego, co powoduje jego przebudowę i powiększenie oraz uciśnięcie, a także przesunięcie przysadki ku tyłowi i dołowi. Proces ten, w większości przypadków asymptomatyczny, może jednak prowadzić do zaburzeń endokrynologicznych (zwykle przebiegających subklinicznie) oraz niespecyficznych objawów neurologicznych i okulistycznych.

Etiopatogeneza

Powszechnie używany termin „puste siodło” odnosi się do charakterystycznego obrazu w badaniach wizualizacyjnych, nie jest jednak ścisły. W ZPS siodło nie jest puste, ale całkowicie wypełnione przez płyn mózgowo-rdzeniowy (CSF – cerebrospinal fluid) ograniczony oponą pajęczą, który spycha przysadkę na obwód, co sprawia, że staje się ona prawie niewidoczna. Dlatego niektórzy autorzy wolą używać terminu śródsiodłowa przepuklina pajęczynówki (intrasellar arachnoidocele).

Wyróżnia się pierwotny i wtórny ZPS. Etiologia pierwotnego ZPS nie jest całkowicie wyjaśniona. Badania sugerujące podłoże autoimmunologiczne i genetyczne dotychczas nie znalazły potwierdzenia.4-6 Wtórny ZPS, również często spotykany, może być skut...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Objawy

ZPS w większości przypadków ma przebieg bezobjawowy lub niespecyficzny i jest rozpoznawany przypadkowo w badaniach MR i TK wykonywanych z innych wskazań. Zaburzenia hormonalne mogą mieć [...]

Diagnostyka

Najczęstsze objawy u pacjentów z ZPS, z powodu których wykonywana jest diagnostyka obrazowa, to ból głowy (33%), niedoczynność przysadki (16%), inne objawy neurologiczne (12%) [...]

Leczenie

Leczenie farmakologiczne ZPS polega na suplementacji hormonalnej – w przypadku niedoboru i/lub podawania agonistów dopaminy w przypadku objawowej hiperprolaktynemii.

Podsumowanie

ZPS zwykle wykrywany jest przypadkowo. Złożona etiopatogeneza sprawia, że ZPS może mieć różnorodny przebieg. Zaburzenia hormonalne rozciągają się od całkowitej niedoczynności [...]