Wytyczne

Postępowanie w tikach i zespole Gilles’a de la Tourette’a

lek. Cecylia Rajczewska-Oleszkiewicz
dr hab. n. med. Piotr Janik

Katedra i Klinika Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji:

lek. Cecylia Rajczewska-Oleszkiewicz

Katedra i Klinika Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

ul. Banacha 1A, 02-097 Warszawa

e-mail: crajczewskaoleszkiewicz@gmail.com

  • W 2018 r. grupa polskich ekspertów wydała rekomendacje postępowania w tikach i zespole Gilles’a de la Tourette’a
  • W artykule omówiono najważniejsze wnioski płynące z praktycznych rekomendacji American Academy of Neurology (AAN) opublikowanych w maju 2019 r. dotyczących tej samej tematyki

Tiki polegają na przymusowym wykonywaniu ruchów lub wydawaniu dźwięków niezależnych od woli. Rozróżniamy tiki przejściowe (przemijające), tiki przewlekłe ruchowe lub wokalne oraz zespół tików wokalnych i ruchowych, tzw. zespół Gilles’a de la Tourette’a (GTS). W tabeli 1 przedstawiono kryteria diagnostyczne zaburzeń tikowych według DSM-5.

Epidemiologia

Częstość występowania GTS wynosi 0,08% u dorosłych1 i 0,4-1,5% u dzieci2, przewlekłych tików ruchowych lub wokalnych – 0,9-2,8%. Chorują głównie chłopcy, średnia zachorowania to 6 rok życia2. U 10-50% pacjentów z GTS występuje również oprócz tików zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD – obsessive-compulsive disorder), natomiast u 30-50% chorych – zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD – attention-deficit hyperactivity disorder)2.

Opracowywanie nowych wytycznych AAN 2019

Poprzednie wytyczne American Academy of Neurology (AAN) opublikowano w 2011 r. Prace nad ubiegłorocznymi rozpoczęły się w maju 2016 r. W skład wielodyscyplinarnego konsylium wchodzili lekarze, psycholodzy, przedstawiciele pacjentów i statystycy. Każdy członek przedłożył informacje na temat konfliktu interesów, nie stwierdzono jednak, aby mogły one wpłynąć na bezstronność przy opracowywaniu dokumentu.

W analizie wzięto pod uwagę prace opublikowane do września 2017 r. Były to systematyczne prace przeglądowe i randomizowane badania kontrolowane (z wyjątkiem głębokiej stymulacji mózgu, gdzie poddano analizie mniejsze grupy pacjentów) oraz badania kohortowe i opisy przypadków (w celu oceny działań niepożądanych). Minimalna liczba pacjentów w uwzględnionych pracach wynosiła 20, bez względu na wiek i płeć. Analizowane prace zawierały porównanie z placebo lub innymi aktywnymi komparatorami. Wykorzystano kilka akceptowanych skal oceny nasilenia tików i związanych z nimi nieprawidłowości, z czego najpowszechniej stosowana była Yale Global Tic Severity Scale (YGTSS).

Metaanaliza uwzględnionych prac dostarczyła różnego stopnia dowodów na potwierdzenie poszczególnych tez badawczych. W celu oceny stopnia wiarygodności danych posługiwano się wskaźnikami statystycznymi. Każdemu analizowanemu badaniu naukowemu przyp...

Wytyczne zakończone są praktycznymi rekomendacjami z zakresu 13 dziedzin – od psychoedukacji pacjenta przez sposoby leczenia po zasady dobrej praktyki klinicznej (good medical practice). Każda z rekomendacji oznaczona jest siłą zalecenia: stopień ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Opracowywanie nowych wytycznych AAN 2019

Poprzednie wytyczne American Academy of Neurology (AAN) opublikowano w 2011 r. Prace nad ubiegłorocznymi rozpoczęły się w maju 2016 r. W [...]

Psychoedukacja

Wytyczne AAN 2019 kładą zdecydowany nacisk na edukację pacjenta, jego rodziny (stopień A) oraz otoczenia, w tym nauczycieli i rówieśników (stopień [...]

Wskazania do rozpoczęcia leczenia

Przed rozpoczęciem leczenia – farmakologicznego bądź niefarmakologicznego – należy ocenić, czy tiki wpływają negatywnie na codzienne funkcjonowanie pacjenta oraz, jeśli jest [...]

Metody niefarmakologiczne

W metodach niefarmakologicznych terapii tików podstawowe znaczenie ma leczenie behawioralne. Wśród różnych nurtów najszerzej stosowanych w leczeniu tików wymienia się kompleksowy [...]

Terapia farmakologiczna

W Polsce od stycznia 2019 r. zarejestrowane i refundowane do leczenia tików są: haloperydol, arypiprazol, rysperydon, sulpiryd, zyprazydon. Leki, które nie [...]

Leczenie GTS współwystępującego z innymi chorobami neuropsychiatrycznymi

Dysponujemy rekomendacją AAN 2019 dotyczącą leczenia GTS współwystępującego z ADHD – włączenie zarówno klonidyny, jak i guanfacyny może przynieść korzyść w [...]

Dalsze obszary badań

Ciekawym aspektem poruszonym w wytycznych AAN 2019 są sugestie dalszych badań naukowych nad GTS i chorobą tikową. Obejmują one:

Podsumowanie

GTS i tiki są rzadkimi chorobami neurologicznymi, ich leczenie nadal stanowi wyzwanie. Przed rozpoczęciem optymalnej terapii należy zapoznać się z polskimi [...]

Komentarz

Najnowsze wytyczne AAN z 2019 r. podsumowują aktualne doniesienia na temat leczenia GTS i tików. Należy spojrzeć na nie przez pryzmat [...]