Na ważny temat

Czy granice są potrzebne? Współczesne myślenie na temat psychoz

Prof. dr hab. med. Katarzyna Prot-Klinger

Instytut Psychologii, Katedra Psychoterapii i Poradnictwa Psychologicznego, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Katarzyna Prot-Klinger, Instytut Psychologii, Katedra Psychoterapii i Poradnictwa Psychologicznego, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, ul. Szczęśliwicka 40, 02-353 Warszawa

Praca opisuje współczesne myślenie na temat psychoz. W związku z rozwojem nowych metod diagnostycznych coraz bardziej jasne staje się, że proponowane modele diagnostyczne, które zostały oparte na objawach psychopatologicznych, nie są pomocne w rozumieniu psychoz. Przedstawione są propozycje nowych klasyfikacji, jak model RdoC, teoria sieci lub podział związany z teorią Pankseppa. Podobnie jak niespecyficzne są przyczyny wystąpienia psychozy, również proponowane metody prewencyjne związane są z postulowaniem zmiany społecznej, przede wszystkim przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu. W leczeniu, tak jak w terapii innych zaburzeń psychicznych, podstawowe znaczenie ma relacja terapeutyczna i oddziaływania psychoterapeutyczne.

Od paru lat wraca temat granic psychopatologii, psychoterapii. Myślę, że granice stają się konstruktem ważnym w rozumieniu psychologicznym, a to, czy są potrzebne, to teraz podstawowe pytanie także w obszarze społecznym i politycznym.

Zainteresowanie granicami normy w psychiatrii obecne od zawsze nasiliło się w związku z paroma zjawiskami.

1. W obszarze społecznym jest to zetknięcie się na masową skalę z „innym” – osobą pochodzącą z innej kultury, z innymi doświadczeniami dotyczącymi rozumienia choroby i leczenia. Nie jest to sytuacja, kiedy badacz udaje się do obcej mu kultury i tam przygląda się różnym zwyczajom z pozycji obcego. Osoby o innym rozumieniu choroby lub uznające inne sposoby leczenia stają się częścią naszego społeczeństwa. Powinniśmy się wsłuchiwać w ich rozumienie tego, co my uznajemy za zaburzenie. Jako przykład mogę podać kontakt z czarnoskórą kobietą, która z mojego punktu widzenia cierpiała na pourazowe zaburzenia stresowe (posttraumatic stress disorder – PTSD) po zadawanych jej torturach, z jej punktu zaś w czasie rytualnych zabiegów zostały w niej umieszczone elementy złego ducha.

2. Kolejne zjawisko to zastanawianie się nad granicami w kontekście kulturowym. Od lat odbywa się dyskusja na temat granic dotyczących płci albo orientacji seksualnej. Pojęcie transseksualizmu jest zastępowane kategorią dysforii płciowej. Sformułowanie „zaburzenie” w DSM-5 zostało zastąpione przez określenie „dysforia” i odnosi się do sytuacji, kiedy stan ten wiąże się z cierpieniem. Oznacza to, że sama niezgodność płci biologicznej i psychologicznej nie jest uznawana za chorobę.

Znaczące jest również odchodzenie od dotychczasowej definicji tego zjawiska jako niezgodności pomiędzy płcią biologiczną a psychiczną na rzecz ujmowania go jako identyfikacji z płcią inną niż ta, która została określona przy urodzeniu. Zanika podz...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Historia myślenia na temat psychoz/schizofrenii

W 1893 roku Emil Kraepelin uznał, że odkrył nową kategorię psychiatryczną, której podstawową cechą było złe rokowanie. Nazwał tę jednostkę chorobową [...]

Granice diagnozy

Mam wrażenie, że jesteśmy obecnie świadkami zmiany paradygmatu w myśleniu o psychozach. Przez psychozę rozumiem stan psychiczny, w którym występują halucynacje [...]

„Przyczyny” zachorowania

Według współczesnej wiedzy jest oczywiste, że nie ma czynników determinujących zachorowanie na psychozę. Przyczyny wpływające na ludzkie uczucia i myśli są [...]

Patofizjologia

Odchylenia od normy stwierdzane w badaniach rezonansem magnetycznym oraz zwiększone wydzielanie dopaminy nie dają wyjaśnienia powstawania urojeń ani halucynacji. Próby te [...]

Leczenie farmakologiczne

Obecnie stosowane leki wpływają na przewodnictwo dopaminergiczne, łagodząc ostre objawy – halucynacje i urojenia. Zaczarowujemy rzeczywistość, używając określenia „leki przeciwpsychotyczne” (tzn. [...]

Zdrowienie (recovery)

W związku z nieskutecznością leczenia farmakologicznego w dłuższym wymiarze czasowym powstają od lat 90. programy oparte na ideologii recovery (zdrowienia).[30,31] W [...]

Stygmatyzacja

Jak widać, ważnym elementem zdrowienia jest uwolnienie się od poczucia stygmatyzacji związanego z chorobą. John Read, znany także w Polsce badacz [...]

Wpływ procesów społecznych na psychopatologię

O ile choroby somatyczne mają charakter względnie stały, o tyle choroby psychiczne charakteryzują się dużą zmiennością objawów. Interesującą interpretację tego zjawiska [...]

Jak to się ma do medycyny opartej na dowodach?

Można sobie zadać pytanie: co w takim razie z zasadami medycyny opartej na dowodach (evidence based medicine – EBM)? Miała ona [...]

Co w takim razie leczy?

Okazuje się, że zdecydowanie lecząca jest relacja terapeutyczna. W tym sensie psychoterapia jest metodą leczącą, ale bardziej w kontekście budowania relacji [...]

Potrzeba zmiany

We wrześniu 2017 roku uczestniczyłam w konferencji ISPS (International Society for Psychological and Social Approaches to Psychosis) w Liverpoolu. Nosiła ona [...]